Yazar: Ahmet Alphan Sabancı

  • Değişen İklime Adapte Olmak | TGP s02e11

    Değişen İklime Adapte Olmak | TGP s02e11

    Tuhaf Gelecek Podcast yeni bölümünde geride bıraktığımız ve Avrupa’da binlerce insanın hayatını kaybetmesine neden olan sıcak hava dalgasından yola çıkarak iklim krizine karşı adaptasyon sorununu ele alıyor.

  • Toplumların Yaşlanmasını Nasıl Ele Almalıyız? | TGP s02e10

    Toplumların Yaşlanmasını Nasıl Ele Almalıyız? | TGP s02e10

    Tuhaf Gelecek Podcast yeni bölümünde giderek daha fazla ülkede tartışılan toplumların yaş ortalamasının artması sorununu ve bununla ilgili tartışmaların nasıl tehlikeli noktalara çekildiğini ele aldık.

  • Hayatımızla Kumar Oynanıyor | TGP s02e09

    Hayatımızla Kumar Oynanıyor | TGP s02e09

    Tuhaf Gelecek Podcast’in bu bölümünde konumuz prediction markets — yani Polymarket ve Kalshi gibi hemen her şeyin üzerine bahis oynayabildiğimiz platformlar.

  • Yapay Zekânın “Mayonez Problemi” | TGP s02e08

    Yapay Zekânın “Mayonez Problemi” | TGP s02e08

    Tuhaf Gelecek Podcast yeni bölümünde bir süredir hayatımızın hemen her alanında kendisini görmeden gün geçiremediğimiz yapay zekâya geri dönüyor ve onun “mayonez problemini” inceliyor.

  • Dokuz Tuhaf Sinyal #2

    Dokuz Tuhaf Sinyal #2

    Uzun bir aranın ardından yeni bir Dokuz Tuhaf Sinyal ile karşınızdayız. İran savaşının yan etkilerinden erkeklerin yeni estetik modasına kadar çok farklı başlıklarda sinyalleri bu derlemede bulabilirsiniz.

  • Sanatçıları Bekleyen Gelecek | TGP s02e07

    Sanatçıları Bekleyen Gelecek | TGP s02e07

    Tuhaf Gelecek Podcast’in yeni bölümünde odağımıza kültür sanat dünyasının internet ile birlikte değişen dinamiklerini ve günümüz koşullarında yaratıcı sektörlerde çalışmanın nasıl zorlukları ve zor seçimleri beraberinde getirdiğini aldık.

  • Gelecek Karşısında Çaresiz Hissetmek | TGP s02e06

    Gelecek Karşısında Çaresiz Hissetmek | TGP s02e06

    Dilediğiniz podcast uygulamasından bölüme ulaşmak için bu linki kullanabilirsiniz. Tuhaf Gelecek Podcast yeni bölümünde toplumun her kesimini ama özellikle de gençleri giderek daha fazla etkilemeye başlayan bir sorunu merkezine alıyor. Bu bölümde gelecek karşısında hissedilen çaresizliği, buna sebep olan faktörleri ve aktörleri, bu çaresizlik sonunda insanların giderek daha nihilist bir ruh hâline bürünmesini ve bütün bunların…

  • 2000’lere Duyulan Özlem (Tuhaf Geçmiş B1) | TGP s02e05

    2000’lere Duyulan Özlem (Tuhaf Geçmiş B1) | TGP s02e05

    Tuhaf Gelecek Podcast’in ilk konsept serisi Tuhaf Geçmiş’te zaman zaman eski dönemleri inceleyip o zamanın kültürel trendlerini, teknolojiyle olan ilişkisini ve geleceğe nasıl baktıklarını konuşacağız. Bu konseptin ilk bölümünde ikimizin de doğrudan tecrübe ettiği ve son dönemde sıkça gündeme gelen 2000’li yılları ele aldık.

  • Yeni Lüksümüz Çevrimdışı Hayat | TGP s02e04

    Yeni Lüksümüz Çevrimdışı Hayat | TGP s02e04

    Dilediğiniz podcast uygulamasından bölüme ulaşmak için bu linki kullanabilirsiniz. Tuhaf Gelecek Podcast yeni bölümünde hayatımızın her alanında kaçınılmaz hâle gelen teknolojiden kaçma ve analoglaşma çabasının zorluklarını ve gerçeklerini ele alıyor. Sabri’nin kişisel tecrübesi üzerinden teknolojiyi azalttığımız bir hayatın neden imkansızlaştığını ve bunun nasıl zenginlerin erişebildiği bir lüks hâline gelişini konuştuk. Bölümde ayrıca 20 yıl öncesinden…

  • Yapay Zekâ ile Toksik İlişkiler | TGP s02e03

    Yapay Zekâ ile Toksik İlişkiler | TGP s02e03

    Dilediğiniz podcast uygulamasından bölüme ulaşmak için bu linki kullanabilirsiniz. YouTube’da dinlemek için kanalımıza buradan ulaşabilirsiniz. Tuhaf Gelecek Podcast yeni bölümünde odağına yapay zekâ ile kurduğumuz ilişkiyi ve bunun sebep olduğu sorunları aldı. Teknolojiyle kurduğumuz ilişkinin arka planındaki sebepleri, çoğu zaman sorunun kaynağında teknoloji dışında sebeplerin olmasını, YZ modellerinin neden böyle yalaka olduğunu, Tamagotchi mezarlıklarını, Italian Brainrot…

  • Oyun Sektörünün Bugünü ve Yakın Geleceği | TGP s02e02

    Oyun Sektörünün Bugünü ve Yakın Geleceği | TGP s02e02

    Tuhaf Gelecek Podcast yeni bölümünde oyun sektörünü ele alıyor ve büyük oyunu görmenize yardımcı oluyor.

  • Ne Olacak Bu İnternetin Hali? | TGP s02e01

    Ne Olacak Bu İnternetin Hali? | TGP s02e01

    Dilediğiniz podcast uygulamasından bölüme ulaşmak için bu linki kullanabilirsiniz. Beş yıllık bir aranın ardından Tuhaf Gelecek Podcast yeni formatı ile tekrar karşınızda! Yeni formatımızın her bölümünde Ahmet Alphan Sabancı ve Sabri Erkan Sabancı güncel teknolojik ve kültürel trendleri, bunların günümüze ve geleceğe dair neler söylediğini ve önemli sinyalleri ele alacak. İki haftada bir yayınlanacak bu…

  • Bright Futures Generator v2.0

    Bright Futures Generator v2.0

    In 2022, I made a simple tool based on a joke made in a Twitter conversation, which generated random matches between sectors and concepts, and new technologies — claiming these technologies would be the reason why the future of that industry will be bright. It was quite simple but a fun idea. Since then, the…

  • Dokuz Tuhaf Sinyal #1

    Dokuz Tuhaf Sinyal #1

    Bugün ilk Dokuz Tuhaf Sinyal (9TS) ile karşınızdayım. Bu e-bülten serisinde amacım, gelecekler ve öngörü alanında çalışmanın en temel süreçlerinden birisi olan sinyal toplama ve yorumlamayı sizlerle birlikte yapmak.

  • Tuhaf Studio Sizlerle

    Tuhaf Studio Sizlerle

    Mart 2015’te, gelecekler ve öngörü konularına doğan ilgim üzerine çalışmak için Tuhaf Gelecek adlı bir proje başlattım. O zamandan bu yana, Tuhaf Gelecek adı altında bültenler, podcast bölümleri ve makaleler yayınladım. Amacım gelecekler pratiğine yönelik yaklaşımımı geliştirmekti. Ancak bu on yıl içinde çok şey oldu ve olmaya da devam ediyor. Yeni normalde başladık ve kendimizi…

  • Artırılmış Dünyanın Siborgları İçin Felsefe

    Artırılmış Dünyanın Siborgları İçin Felsefe

    Bu yazım ilk olarak Varlık dergisinin “Teknofetişizm” başlıklı Eylül 2024 sayısında yayınlandı. Hem daha fazla kişiye ulaşabilmesi hem de erişilebilir bir şekilde arşivlenmesi adına burada da yayınlıyorum. Sabah uyandığımda kolumdaki saat bana gece boyunca nasıl uyuduğumu söylüyor ve gün içerisinde hem sağlığımla ilgili hem de etrafımda olan bitenlerle ilgili birçok farklı veriyi sunuyor. Elimdeki akıllı…

  • Problemli Problemler ve Ontolojik Güven

    Problemli Problemler ve Ontolojik Güven

    2020, Tuhaf Gelecek fikrini başlatan “tuhaf zamanlar” tanımını bile yetersiz kılan ve dünyayı anlamak ve yorumlamak için sırtımızı yasladığımız araçların işe yaramadığı bir yıl oldu. Marttan bu yana birçoğumuz artık “yeni normal”, “bildiğimiz dünyanın sonu” gibi kavramları duymaktan sıkıldı ve boşluğa o kadar uzun zamandır bakıyoruz ki artık boşluk bize bakmanın ötesine geçip Zoom toplantılarımıza…

  • Yavaş Düşünmek

    Yavaş Düşünmek

    2019 Ağustosunda yayınlanan Tuhaf Gelecek podcastin ilk sezon finalinin ardından en fazla birkaç ay sürecek şekilde planladığım ara sizlerin de gördüğü üzere neredeyse bir buçuk yıl sürdü. Bu süreçte elbette boş durmadım ve özellikle Tuhaf Gelecek’in ne olduğu ve neler yapabileceği üzerine düşünüp bir plan hazırladım.  Artık o planı sizlerle paylaşmaya ve Tuhaf Gelecek projesini…

  • Tuhaf Gelecek Podcast #10: Cyberpunk’ı Yanlış Anladık

    Tuhaf Gelecek Podcast #10: Cyberpunk’ı Yanlış Anladık

    Bu bölümde cyberpunk akımının hem bilimkurgu ve diğer sanat akımlarında hem de hayatımızda nasıl etkileri olduğunu konuşuyorum. Bu etkinin neden oldukça sorunlu olduğu, aslında cyberpunk eserlerin söylemek istediğinin tam tersi bir yönde ilerlediğini anlattığım bölümde; neden Elon Musk’ı alkışlamak yerine onu durdurmamız gerektiğini de kısaca açıklıyorum. TG Podcast’in ilk sezonunun da final bölümü olan bu…

  • Tuhaf Gelecek Podcast #9: Sosyal Robot Jibo’nun Acı Sonu

    Tuhaf Gelecek Podcast #9: Sosyal Robot Jibo’nun Acı Sonu

    Bu bölümde Ahmet A. Sabancı, çok büyük vaatlerle yola çıkan fakat start-up kültürünün ve Silikon Vadisi’nin gazabına uğrayarak hayatı sona eren sosyal robot Jibo’nun öyküsünü ele alıyor. Bu öyküden çıkartmamız gereken dersleri ve bu yaklaşımın neden bizler için ciddi güven sorunları yarattığını da anlatan bu bölüm, akıllı teknoloji anlatılarına karşı da eleştirel bir yaklaşım öneriyor.…

  • Tuhaf Gelecek Podcast #8: Bilimkurgu Koşullar

    Tuhaf Gelecek Podcast #8: Bilimkurgu Koşullar

    Bu bölümde Ahmet A. Sabancı, içinde yaşadığımız koşulları tanımlamak ve anlamak için neden bilimkurguya ihtiyacımız olduğunu ve günümüze bir adım geriye çekilip baktığımızda, aslında yaşadığımızın bilimkurgu koşullar olduğunu anlatıyor. Bu bölümde bize yabancı bu koşullarda nasıl bir yaklaşıma ihtiyacımız olacağı üzerine bir tartışma başlatıyor. Bölümün Önerisi Cunning Plans – Warren Ellis https://www.amazon.com/CUNNING-PLANS-Talks-Warren-Ellis-ebook/dp/B00Z9LFC8U Apple PodcastsRSSSpotifyAnchor

  • Tuhaf Gelecek Podcast #7: Bugünün Kopyası Gelecekler

    Tuhaf Gelecek Podcast #7: Bugünün Kopyası Gelecekler

    Bu bölümde Ahmet A. Sabancı, Cem Seymen’in Twitter’da yazdıkları, buna gelen tepkiler ve benzer şekilde gelecek ve teknoloji üzerine konuşan insanlar üzerinden bu yaklaşımının sorunlarını kapsamlı bir şekilde anlatıyor. Geleceği kısıtlı bir şekilde ve bugünden farksız bir şekilde düşünmenin bizi nasıl sorunlara sürükleyebileceğini anlatıyor. Aynı zamanda geleceği yalnızca teknolojiden ve bilimsel gelişmelerden ibaret düşünmenin birçok…

  • Tuhaf Gelecek Podcast #6: Çin’in Etkisinde Gelecek

    Tuhaf Gelecek Podcast #6: Çin’in Etkisinde Gelecek

    Bu bölümümüzde Çin’in giderek artan etkisini ve dünyanın geleceği üzerinde daha fazla söz sahibi olma çabasını konuştuk. Bu çabanın özellikle ABD’yi nasıl tehdit ettiğini, mevcut dengelerin değişmesinin nasıl sonuçları olabileceğini ve tüm bunların bizlerin hayatında nasıl yansımaları olabileceğine dair ihtimalleri bu bölümde dinleyebilirsiniz. Haftanın Önerisi Proto – Holly Herndon Bu bölüm Friedrich-Ebert-Stiftung tarafından desteklenmiştir. Podcast…

  • Tuhaf Gelecek Podcast #5: Dijital Güvenliğin Geleceği

    Tuhaf Gelecek Podcast #5: Dijital Güvenliğin Geleceği

    Bu bölümümüzde dijital güvenlik konusunda yaşanan güncel gelişmeleri, alandaki hackerlar, devlet destekli gruplar ve özel şirketler gibi önemli aktörleri ve tüm bu gelişmeler ve yapılan planların bizi götürebileceği gelecekler üzerine konuştuk. Haftanın Önerileri Countdown to Zero Day – Kim Zetter: https://www.goodreads.com/book/show/18465875-countdown-to-zero-day Hacker, Hoaxer, Whistleblower, Spy – Gabriella Coleman: https://www.goodreads.com/book/show/20601080-hacker-hoaxer-whistleblower-spyQuinn Norton’un Wired yazıları: https://www.wired.com/author/quinn-norton/ Bu bölüm…

  • Tuhaf Gelecek Podcast #4: “New Dark Age” Özel

    Tuhaf Gelecek Podcast #4: “New Dark Age” Özel

    Bu bölümümüzde James Bridle’ın “New Dark Age” kitabı, kitapta tanımladığı yeni karanlık çağ ve onun semptomları üzerine konuştuk. İçinde yaşadığımız bu kompleks sistemi kapsamlı bir şekilde ele alan ve onun sorunlarını inceleyen bu eser üzerine yaptığım özel bölüm, bir anlamda kitabın incelemesi niteliğinde. Kitabı edinmek için: https://www.versobooks.com/books/2698-new-dark-age Bu bölüm Friedrich-Ebert-Stiftung tarafından desteklenmiştir. Podcast aşağıdaki linklerden…

  • Silikon Vadisi Gözetimi Nasıl Normalleştirdi?

    Silikon Vadisi Gözetimi Nasıl Normalleştirdi?

    İlk olarak Tuhaf Gelecek Bülten’de yayınladığım bu yazı, Tuhaf Gelecek Podcast’in 3. bölümü olan “Gözetim Kapitalizmi ve Sınırları” üzerine ek notları ve bölümde ele aldığımız kimi sorulara dair detayları içeriyor. Gözetimin yeni teknolojilerle giderek hayatımızın daha normal bir parçası hâline gelmesi, aslında farkında olmadığımız birçok şeyin de normalleşmesine ve giderek geçmişte birer distopya olarak kabul…

  • Tuhaf Gelecek Podcast #3: Gözetim Kapitalizmi ve Sınırları

    Tuhaf Gelecek Podcast #3: Gözetim Kapitalizmi ve Sınırları

    Bu bölümümüzde gözetim kapitalizminin doğuşunu ve gelişme sürecini, bu akımın hayatımızın farklı alanlarında nasıl etkiler yaratmaya başladığını ve bunların bizi nasıl geleceklere doğru götürmekte olduğunu konuştuk. Ayrıca gözetim kapitalizminin bir sınırı olup olmadığı noktasına da değindik. Haftanın Önerisi: New Ways of Seeing by James Bridlehttps://www.bbc.co.uk/programmes/m000458l Bu bölüm Friedrich-Ebert-Stiftung tarafından desteklenmiştir. Podcast aşağıdaki linklerden ulaşabilir ya…

  • Tuhaf Gelecek Podcast #2: İklim Krizi ve Gelecek

    Tuhaf Gelecek Podcast #2: İklim Krizi ve Gelecek

    Bu bölümümüzde iklim krizi, bu krizin gezegen ve toplum üzerinde yaratacağı etkiler, 6. kitlesel yokoluş ve antroposen başlıklarını ele aldım. Tüm bunların önümüzde nasıl gelecekleri getireceğini ve iklim krizinin önüne geçmek için neler yapmamız gerekeceğinden bahsettim. Haftanın Önerisi: Climate Leviathan by Geoff Mann ve Joel Wainwright https://www.versobooks.com/books/2545-climate-leviathan Bu bölüm Friedrich-Ebert-Stiftung tarafından desteklenmiştir. Podcast aşağıdaki linklerden…

  • Tuhaf Gelecek Podcast #1: Gelecekler Üzerine

    Tuhaf Gelecek Podcast #1: Gelecekler Üzerine

    Tuhaf Gelecek podcastin her bölümünde Ahmet A. Sabancı geleceğe dair konuları eleştirel ve kapsamlı bir şekilde ele alıyor ve farklı gelecekler üzerine düşünüyor. Bu hafta, gelecekler üzerine nasıl düşünmemiz gerektiğini ve neden günümüzde geleceğe dair genel bir karamsarlığın hâkim olduğunu konuşuyor. Haftanın Tavsiyesi: “Trigger Warning” by Superfluxhttp://superflux.in/index.php/work/trigger-warning/# Podcast aşağıdaki linklerden ulaşabilir ya da kullandığınız podcast…

  • Tuhaf Gelecek Güncellemeleri Yüklüyor. Lütfen Cihazınızı Kapatmayın.

    Tuhaf Gelecek Güncellemeleri Yüklüyor. Lütfen Cihazınızı Kapatmayın.

    Tuhaf Gelecek 2015 yılından bu yana varolan ancak geçtiğimiz birkaç yıl içerisinde sessizliğe bürünen bir proje oldu. Yeniden başlama sürecine girerken, hem aradaki boşluğu kapatacak genel bir değerlendirme, hem de bundan sonrası üzerine kimi notları sizlerle paylaşmanın uygun olacağını düşündüm. Tuhaf Gelecek başlarken, önümüzde bizi tuhaf zamanların beklediğini ve bu projenin hem ileriyi anlamaya hem…

  • Bitcoin: Bir Ütopya Nasıl Düşmanının Kopyasına Dönüşür?

    Bitcoin: Bir Ütopya Nasıl Düşmanının Kopyasına Dönüşür?

    [Bu yazı ilk olarak Aralık 2017’de yayınlandı. Tuhaf Gelecek arşivlerinde de bulunmasının iyi olacağını düşündüm.] Ekim 2008’de Satoshi Nakamoto isimli gizemli karakter Bitcoin whitepaperını yayınladığında hayal ettiği şeyler, şu anda Bitcoin denildiğinde aklımıza gelenlerden çok daha farklıydı. Makale yayınlandığında 2008 krizi hâlâ sıcaktı ve insanlar mevcut ekonomik sistemden umudunu kesmiş, daha farklı bir sistem arayışındaydı.…

  • “Bireysel ve Toplumsal Bir Eklenti Olarak Yapay Zeka” – Tekil 12
  • “Endüstri 4.0 ve ‘Tuhaf’ Gelecek” – Endüstri 4.0 Forumu

    “Endüstri 4.0 ve ‘Tuhaf’ Gelecek” – Endüstri 4.0 Forumu

    Endüstri 4.0 Forumu Konuşmada Bahsi Geçenlerden Bazıları

  • 007: Kara Kutudaki Gelecek

    007: Kara Kutudaki Gelecek

    Geçtiğimiz hafta açığa çıkan Volkswagen skandalı, aslında bir süredir üzerine yazmak istediğim önemli bir meseleyi tekrar gündemimize taşıdı. Teknolojinin kontrolsüz ve dengesiz gelişiminin beraberinde getirdiği en büyük risklerden birisini, belki de çoğu insanın hiç beklemediği bir şekilde karşımızda bulduk. Hatırlamayanlar ya da konuyu tam olarak okuma fırsatı bulamayanlar için kısaca özetlemek gerekirse, EPA Volkswagen’a gönderdiği…

  • [Çeviri] 3D Additivist Manifesto

    [Çeviri] 3D Additivist Manifesto

    [3D Additivist Manifesto, daha önce Tuhaf Gelecek’in konuğu ve konusu olmuştu. Üzerine okurken ve çalışırken, manifestonun Türkçeye kazandırılmasının da önemli olacağını düşündüm ve geçtiğimiz haftalarda çevirisine başladım. Çeviri sonunda tamamlandı ve artık yayında. Eğer paylaşmak ya da çıktısını almak için güzel tasarlanmış bir PDF’ini arıyorsanız buradaki linke bakabilirsiniz. -AAS] The 3D Additivist Manifesto video manifesto:…

  • 006: Teknofetişizm, Teknofobi ve Arada Kalanlar

    006: Teknofetişizm, Teknofobi ve Arada Kalanlar

    Geçtiğimiz yıllarda, özellikle Silikon Vadisi’nin büyük katkıları sayesinde, teknolojiyi her alanda bir kurtarıcı olarak görme hastalığı baş göstermiş durumda. Her sorunu tamamen mekanik ve teknik bir meseleye dönüştürmeye ve ona teknolojiyle bir çözüm getirmeye çalışmak her ne kadar cezbedici görünse de, teknolojinin birçok alanda başımızı ağrıtıyor olmasının temel sebeplerinden birisi bu. Bugün teknofetişizm ve teknofobi…

  • 005: Sihir, Algoritmalar ve Ötesi

    005: Sihir, Algoritmalar ve Ötesi

    Gelecek büyücülerin, cadıların, sihirbazların, şamanların ve kahinlerin geleceği. Sadece yanlış tanımları kullandığımız için bunu göremiyoruz. Yukarıdaki cümle sizin için bir anlam ifade etmiyor ya da fazla iddialı gelmiş olabilir. Hatta şu anda maili silip abonelikten çıkmayı bile düşünüyor olabilirsiniz. Ama biraz sabredin ve benimle birlikte devam edin. Oldukça keyifli bir bölüm olacak bu. Bu bölümde…

  • 004: Tasarım-Kurgu, Şirketlerin Hayalleri ve İdeolojileri

    004: Tasarım-Kurgu, Şirketlerin Hayalleri ve İdeolojileri

    Şirketler de hayal kurar mı? Kurduklarını biliyoruz ama bunda pek de yetenekli değiller maalesef. Eksik ve sorunlu hayaller kuran şirketlerle birlikte gitmekte olduğumuz geleceğin bize neler getirebileceğini hiç düşünüyor muyuz? Peki biz geleceği nasıl kurguluyoruz? Bu hafta şirketlerin tasarım-kurgularından ve tasarım-kurgu – ideoloji ilişkisinden konuşacağız. Tuhaf Gelecek’ten merhaba!

  • 003: Tasarım Kurgu 101

    003: Tasarım Kurgu 101

    Bir gün içerisinde ne kadar tasarımla etkileşime girdiğinizi hiç düşündünüz mü? Ya da “Keşke şunu başka türlü tasarlasalardı, öyle daha iyi olurdu” dediğiniz oldu mu? Peki bir şeyin tasarımının değişmesinin sizi ciddi anlamda etkilediği bir olay yaşadınız mı? Peki bunları düşünürken aslında bu konuların hayatımızda ne kadar ciddi bir yer kaplamaya başladığını fark ettiniz mi?…

  • 002: Additivistler, Tuhafa Giriş

    002: Additivistler, Tuhafa Giriş

    Tuhaf, çok tuhaf… Tuhaf, daha da tuhaf olacak GELECEEEEEEK… Bu hafta biraz tuhaf üzerine konuşacağız. Tuhaf Gelecek’ten merhaba!

  • 001: Kavramlar, Memler, Mitler

    001: Kavramlar, Memler, Mitler

    Geçtiğimiz hafta yeni başlayan polisiye dizi CSI:CYBER’ı izlediğimde, aslında uzunca süredir kafamda dolanan ve tahminimce birçok insanın da düşündüğünü tahmin ettiğim bir şeyi Twitter’a yazmıştım. Bunun üzerine yazmak bu hafta için aklımdaydı ama yukarıdaki fotoğrafı görene kadar bir türlü şekillendirememiştim bu bölümü. Bunu görür görmez her şey yerine oturdu. Bu hafta meselemiz kavramlar ve kültür.…